گزارش گلی ماندگارا کاهش بهره وری نیروی کار کارگران و بحران درمان ؛ از کاهش قدرت خرید تا گسترش فقر سلامت بیمه تکمیلی ؛ راهکاری که برای همه در دسترس نیست در سال های اخیر، افزایش مستمر هزینه های زندگی ، قدرت خرید کارگران را به شدت کاهش داده است ؛ اما در میان تمام هزینه های خانوار، درمان به یکی از سنگین ترین و نگران کننده ترین بخش های سبد معیشت تبدیل شده است . اگرچه میلیون ها کارگر تحت پوشش سازمان تأمین اجتماعی قرار دارند و هر ماه بخشی از دستمزد خود را به عنوان حق بیمه پرداخت می کنند، اما واقعیت زندگی روزمره آنها نشان می دهد که داشتن دفترچه یا بیمه درمانی دیگر به معنای دسترسی آسان و کم هزینه به خدمات درمانی نیست . افزایش تعرفه های پزشکی ، رشد قیمت دارو، محدود بودن پوشش بسیاری از خدمات تخصصی ، هزینه های بالای دندانپزشکی ، توانبخشی ، آزمایش های پیشرفته و تصویربرداری موجب شده بسیاری از خانواده های کارگری درمان را به تعویق بیندازند یا حتی از آن صرف نظر کنند. کارشناسان معتقدند هزینه های درمان در سال های اخیربا سرعتی بیش از رشددستمزدها افزایش یافته . در چنین شرایطی ، بیماری دیگر فقط یک مساله پزشکی نیست ، بلکه می تواند یک خانواده را وارد چرخه بدهکاری ، فروش دارایی یا حتی فقر مطلق کند. به همین دلیل بسیاری از فعالان حوزه کار و اقتصاد سلامت برا ین باورند که اصلاح ساختار بیمه های درمانی و تقویت سازمان تأمین اجتماعی باید به یکی از مهم ترین اولویت های سیاستگذاری کشور تبدیل شود.
درمان ؛ حلقه مفقوده امنیت شغلی کارگران علیرضا اشراق ، فعال کارگری در مورد افزایش هزینه های درمان و پوشش ناکافی بیمه ها به «تعادل » می گوید: سال هاست که مساله دستمزدبه عنوان مهم ترین مطالبه کارگران مطرح می شود،ا ما نباید فراموش کنیم که درمان نیز بخش مهمی از امنیت اجتماعی نیروی کار است . کارگری که هر ماه حق بیمه پرداخت می کند، انتظار دارد هنگام بیماری دغدغه هزینه های درمان را نداشته باشد، اما امروز بسیاری از کارگران حتی برای مراجعه به پزشک متخصص یا تهیه داروهای موردنیاز خودبا مشکل مالی روبه رو هستند. او ادامه می دهد: هزینه های درمانی با سرعت بسیار بیشتری نسبت به درآمد خانوارهای کارگری افزایش یافته است . بسیاری از خدمات پزشکی یا تحت پوشش بیمه نیست یا سهم پرداخت از جیب مردم در آنها بسیار بالاست . نتیجه این وضعیت آن است که خانواده ها درمان را به تعویق می اندازند و بیماری های ساده به مشکلات پیچیده تر تبدیل می شود.»ا ین فعال کارگری خاطرنشان می کند: مشکلات امروز تنها به افزایش تعرفه های درمان محدود نمی شود و ضعف های ساختاری نیز نقش مهمی در شکل گیری این بحران دارد. قانون تأمین اجتماعی نیازمند یک بازنگری بنیادین است . بخش هایی ازا ین قانون که در سال های گذشته موجب تضعیف حقوق بیمه شدگان شده بایداصلاح شود. اشراق تاکید می کند: ساختار مدیریت سازمان تأمین اجتماعی باید به گونه ای تغییر کند که استقلال واقعی این سازمان حفظ شود و منابع متعلق به بیمه شدگان صرف ارائه خدمات بهتر به کارگران و بازنشستگان شود. دولت باید نقش حامی و ناظر را ایفا کند، نه اینکه از منابع این سازمان برای جبران مشکلات مالی خود استفاده شود. این فعال کارگری می افزاید: کارگران سال ها حق بیمه پرداخت کرده اند و این منابع متعلق به آنهاست .ا گر مدیریت منابع تأمین اجتماعی کارآمدتر باشد، می توان کیفیت خدمات درمانی ، پوشش بیمه ای و دسترسی بیمه شدگان به خدمات پزشکی را به میزان قابل توجهی افزایش داد.
سهم پرداخت از جیب مردم همچنان بالاست فاطمه حسینی ، کارشناس اقتصاد سلامت ، نیز با اشاره به روندا فزایش هزینه های درمان به تعادل می گوید: در همه نظام های سلامت دنیا تلاش می شود سهم پرداخت مستقیم مردم از هزینه های درمان کاهش پیدا کند، زیرا پرداخت های سنگین درمانی یکی از عوامل اصلی فقیر شدن خانوارهاست . هرچه بیمه ها ضعیف تر عمل کنند، خانوارها ناچار می شوند بخش بیشتری از درآمد خود را صرف درمان کنند. او توضیح می دهد: در سال های اخیر قیمت تجهیزات پزشکی ، دارو، خدمات آزمایشگاهی ، تصویربرداری و تعرفه های پزشکی افزایش قابل توجهی داشته است . بخشی از این افزایش ناشی از تورم عمومی اقتصاد و بخشی دیگر به دلیل افزایش هزینه واردات تجهیزات و مواد اولیه بوده است . در چنین شرایطی اگر منابع بیمه ها متناسب باا ین رشدا فزایش پیدا نکند، طبیعی است که پوشش بیمه ای کاهش یابد. این کارشناس اقتصاد سلامت اضافه می کند: بیشترین آسیب متوجه خانوارهای کم درآمد، از جمله کارگران است . این خانواده ها معمولا امکان خرید بیمه های تکمیلی گرانقیمت را ندارند و وقتی با بیماری های پرهزینه مواجه می شوند، ناچارند از پس انداز، وام یا فروش دارایی برای تأمین هزینه ها استفاده کنند.
درمان های ناتمام پیامدپنهان گرانی خدمات پزشکی یکی از مهم ترین پیامدهای افزایش هزینه های درمان ، ناتمام ماندن فرآیند درمان است . بسیاری از پزشکان معتقدند بیماران به دلیل مشکلات مالی ، دوره مصرف دارو را کامل نمی کنند یا مراجعات بعدی خود را به تعویق می اندازند. فاطمه حسینی در این باره می گوید: وقتی بیمار به دلیل هزینه بالاا زا دامه درمان صرف نظر می کند، بیماری مزمن تر و درمان آن در آینده بسیار پرهزینه تر خواهد شد. این مساله علاوه بر آسیب به سلامت فرد، هزینه های بیشتری نیز به نظام سلامت تحمیل می کند.
او می افزاید: پیشگیری و درمان زودهنگام همواره ارزان تر از درمان بیماری های پیشرفته است ، اما فشار اقتصادی باعث شده بسیاری از خانوارها تنها زمانی به مراکز درمانی مراجعه کنند که بیماری به مرحله حاد رسیده باشد.
گرانی درمان تنها یک مساله فردی نیست ، بلکه آثار اقتصادی گسترده ای نیز به همراه دارد. کارگری که به دلیل بیماری درمان نشده توانایی انجام کار را از دست می دهد، درآمد خانوار کاهش پیدا می کند و بهره وری نیروی انسانی نیز افت خواهد کرد. حسینی در این باره نیز می گوید: کارگر سالم سرمایه تولید است .ا گر سلامت نیروی کار حفظ نشود، کارخانه ، کارگاه وا قتصاد کشور نیز آسیب می بیند. هزینه درمان نباید مانعی برای بازگشت کارگر به چرخه تولید باشد. سرمایه گذاری در حوزه سلامت کارگران در واقع سرمایه گذاری برای افزایش تولید ملی است .
بیمه تکمیلی راهکاری که برای همه در دسترس نیست در سال های اخیر بسیاری از کارفرمایان تلاش کرده اند با خرید بیمه های تکمیلی بخشی از هزینه های درمان کارکنان را جبران کنند، اما این امکان برای همه کارگران وجود ندارد. کارشناس اقتصاد سلامت در ادامه اظهار می دارد: بخش بزرگی از کارگران در واحدهای کوچک یا مشاغل غیررسمی فعالیت می کنند وا ز بیمه تکمیلی برخوردار نیستند. حتی در مواردی که بیمه تکمیلی وجود دارد نیز سقف تعهدات آن پاسخگوی هزینه های واقعی درمان نیست . همچنین تقویت بیمه پایه باید در اولویت قرار گیرد، زیرا بیمه تکمیلی نمی تواند جایگزین نظام کارآمد بیمه درمانی شود.
ضرورت اصلاح ساختار ت?مین اجتماعی یکی از موضوعاتی که فعالان کارگری بارها بر آن تأکید کرده اند، ضرورت اصلاح ساختار سازمان تأمین اجتماعی است . حسینی تاکید می کند: اگر منابع این سازمان به صورت شفاف و حرفه ای مدیریت شود و مطالبات انباشته آن از دولت نیز پرداخت شود، بخش مهمی از مشکلات درمانی بیمه شدگان قابل حل خواهدبود. تأمین اجتماعی متعلق به نسل های مختلف کارگران است و باید با نگاه بلندمدت اداره شود. او می افزاید: نباید اجازه داد مشکلات مالی این سازمان به کاهش کیفیت خدمات درمانی منجر شود. بیمه شده ای که سال ها حق بیمه پرداخت کرده است ، باید هنگام بیماری احساس امنیت کند، نه اینکه نگران هزینه های درمان باشد.
سلامت ؛ بخشی از عدالت اجتماعی کارشناسان معتقدند دسترسی برابر به خدمات درمانی یکی از مهم ترین شاخص های عدالت اجتماعی است . زمانی که خانواده های کم درآمد به دلیل مشکلات مالی از درمان محروم می شوند، شکاف های اجتماعی نیز عمیق تر خواهد شد. کارشناس اقتصاد سلامت در پایان تأکید می کند: اگر سیاستگذاران به دنبال افزایش بهره وری اقتصادی ، کاهش فقر و بهبود رفاه اجتماعی هستند، باید نظام بیمه درمانی را تقویت کنند. سلامت یک هزینه نیست ؛ بلکه سرمایه گذاری برای آینده اقتصاد کشور است .
تبدیل بیماری برای خانواده های کارگری به بحران اقتصادی افزایش هزینه های درمان در کنار کاهش قدرت خرید، یکی از مهم ترین دغدغه های امروز جامعه کارگری است . اگرچه میلیون ها کارگر هر ماه حق بیمه پرداخت می کنند، اما بسیاری ازآ نها همچنان برای دریافت خدمات درمانی با مشکلات جدی مواجه هستند. محدودبودن پوشش بیمه ، افزایش تعرفه های پزشکی ، گرانی دارو و رشد پرداخت از جیب مردم موجب شده است بیماری برای بسیاری از خانوارهای کارگری به یک بحران اقتصادی تبدیل شود.
فعالان کارگری بر اصلاح قانون و ساختار سازمان تأمین اجتماعی ، حفظ استقلال منابع این سازمان و گسترش پوشش خدمات درمانی تأکید دارند. از سوی دیگر، کارشناسان اقتصاد سلامت نیز معتقدند بدون تقویت بیمه های پایه و کاهش سهم پرداخت مستقیم مردم ، نمی توان از سلامت نیروی کار و پایداری نظام تولید حمایت کرد. در نهایت ، حفظ سلامت کارگران تنها یک مطالبه صنفی نیست ، بلکه ضرورتی اقتصادی و اجتماعی است ؛ ضرورتی که بی توجهی به آن می تواند هم معیشت خانوارها را تهدید کند و هم هزینه های سنگین تری را در آینده بر اقتصاد کشور تحمیل سازد.